Prawo ubezpieczeń

Czy poszkodowany ma prawo do zwrotu kosztów sporządzenia tzw. prywatnej opinii przez eksperta?

Jak wynika z uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego, wydanej w dniu 2 września 2019 r., w sprawie rozpoznawanej pod sygn. akt: III CZP 99/18: „Poszkodowanemu oraz cesjonariuszowi roszczeń odszkodowawczych z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych przysługuje od ubezpieczyciela odpowiedzialności cywilnej zwrot kosztów tzw. prywatnej opinii (ekspertyzy) rzeczoznawcy, jeżeli jej sporządzenie było niezbędne do efektywnego dochodzenia odszkodowania.”.

O rozstrzygnięcie tej kwestii zwrócił się do Sądu Najwyższego rzecznik finansowy (do niedawna rzecznik ubezpieczonych), wskazując, że w ramach dokonywanej analizy orzecznictwa sądów powszechnych w sprawach odszkodowawczych z obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych zaobserwował niejednoznaczność i rozbieżności interpretacyjne w zakresie zasądzania wydatków poniesionych przez poszkodowanych lub cesjonariuszy (tj. przedsiębiorców zajmujących się zawodowo pozyskiwaniem roszczeń odszkodowawczych od poszkodowanych) na sporządzenie prywatnej ekspertyzy rzeczoznawcy w toku postępowania likwidacyjnego.

Przypadki, gdy poszkodowany w kolizji albo w wypadku drogowym otrzymuje od ubezpieczyciela OC sprawcy szkody zaniżone świadczenie odszkodowawcze nie są odosobnione. Jeśli poszkodowany nie zgadza się z decyzją ubezpieczyciela, może wnieść reklamację. Problem jednak w tym, że nie zawsze dysponuje wiedzą, która umożliwia mu podjęcie merytorycznej polemiki z ubezpieczycielem. Poszkodowany otrzymuje, co prawda, specjalistyczne wyliczenie z zakładu ubezpieczeń (najczęściej jest to kosztorys sporządzony w systemie Audatex lub Eurotaxglass’s), w praktyce jest ono jednak dla niego całkowicie niezrozumiałe (wielostronicowe opracowanie przepełnione technicznym żargonem). Aby skutecznie je zakwestionować, konieczne staje się skorzystanie z usług eksperta posiadającego wiedzę techniczną. Zajęcie stanowiska przez nienależnego rzeczoznawcę umożliwia precyzyjne określenie roszczeń poszkodowanego wobec ubezpieczyciela już na etapie postępowania likwidacyjnego. Jest to również nieoceniona pomoc w postępowaniu sądowym. Warunkiem powodzenia przed sądem jest bowiem prawidłowe określenie wartości przedmiotu sporu. Oznaczenie jej na zbyt niskim poziomie nie wyrówna poszkodowanemu poniesionej szkody w całości. Z kolei, jej zawyżenie może doprowadzić do uznania poszkodowanego za stronę przegrywającą spór
(w całości albo w części), a – w konsekwencji – do obciążenia go kosztami procesu.

Poza przypadkami zaniżenia wartości świadczenia odszkodowawczego, opinia rzeczoznawcy będzie przydatna także wtedy, gdy istnieje spór co do tego, kto ponosi odpowiedzialność za zdarzenie powodujące szkodę, jak również wtedy, gdy sprawca szkody zbiegł z miejsca zdarzenia i konieczne jest zabezpieczenie dowodu, który potwierdzi winę sprawcy lub rozmiar szkody.

Co do zasadności roszczeń poszkodowanych i cesjonariuszy w zakresie zwrotu kosztów sporządzenia opracowania przez niezależnego rzeczoznawcę w orzecznictwie sądów powszechnych ścierały się dotychczas dwa stanowiska.

Część sądów uznawała, iż tego rodzaju wydatki są celowe, pozostają w adekwatnym związku przyczynowym ze zdarzeniem szkodzącym i stanowią element szkody. Sądy zwracały szczególną uwagę na konieczność umożliwienia poszkodowanym weryfikacji decyzji ubezpieczycieli, co wymaga wiadomości specjalnych. Ocena zasadności roszczenia o zwrot kosztów tzw. prywatnej opinii rzeczoznawcy dokonywana była w takich przypadkach w oparciu o kryterium zasadności i celowości, przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności danej sprawy.

Z drugiej strony, zarysowała się wyraźna linia orzecznicza, w której kwestionowano zasadność ponoszenia przez poszkodowanych lub przez nabywców wierzytelności odszkodowawczych wydatków na opracowania ekspertów. Wskazywano, iż koszt taki nie pozostaje w adekwatnym związku przyczynowym ze zdarzeniem szkodzącym i nie wchodzi w zakres szkody. W przypadku nabywców wierzytelności odszkodowawczych, będących przedsiębiorcami, uznawano dodatkowo, iż wykonanie ekspertyzy i poniesienie związanych z tym kosztów leży w zakresie ryzyka związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą.

Uchwałę Sądu Najwyższego należy ocenić pozytywnie. Przede wszystkim, ujednolici ona kierunek orzecznictwa sądów powszechnych i zagwarantuje osobom dochodzącym swych praw większą przewidywalność rozstrzygnięć. Ponadto, zmobilizuje zakłady ubezpieczeń do zachowania większej staranności i profesjonalizmu w toku postępowań likwidacyjnych.

Autor: adwokat Ewelina Mierzwicka

Facebook