Prawo cywilne

Ustanowienie rozdzielności majątkowej na żądanie wierzyciela jednego z małżonków

Z chwilą zawarcia małżeństwa między małżonkami powstaje z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków.

Do majątku wspólnego należą w szczególności:

  1. pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków,
  2. dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków,
  3. środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków,
  4. kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Najczęściej, wspólność majątkowa małżeńska między małżonkami ustaje w wyniku:

  1. zawarcia przez małżonków umowy majątkowej wyłączającej w ich małżeństwie ustrój ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej,
  2. prawomocnego orzeczenia rozwodu,
  3. prawomocnego orzeczenia separacji,
  4. śmierci jednego z małżonków.

Warto też pamiętać, że każdy z małżonków może żądać ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej, jeśli przemawiają na tym „ważne powody”. Takimi „ważnymi powodami” mogą być przykładowo: okoliczność, że małżonkowie żyją w rozłączeniu (separacja faktyczna), trwonienie majątku przez jednego z małżonków, alkoholizm, narkomania, hazard, uporczywy brak przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny, czy uporczywe dokonywanie ryzykownych operacji finansowych.

Ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej może żądać także wierzyciel jednego z małżonków, jeżeli uprawdopodobni, że zaspokojenie wierzytelności stwierdzonej tytułem wykonawczym wymaga dokonania podziału majątku wspólnego małżonków (art. 52 ust. 1a k.r.o.).

Jak wynika z przytoczonego przepisu, przesłankami żądania wierzyciela są:

  1. wykazanie istnienia stwierdzonej tytułem wykonawczym wierzytelności w stosunku do jednego z małżonków,
  2. uprawdopodobnienie, że zaspokojenie tej wierzytelności wymaga dokonania podziału majątku wspólnego małżonków.

Podkreślenia wymaga, że ustanowienie przez sąd rozdzielności majątkowej na żądanie wierzyciela ma wyjątkowy charakter, gdyż stanowi poważną ingerencję w stosunki majątkowe małżonków. Z tego względu, uzasadniające takie roszczenie przesłanki nie mogą być wykładane rozszerzająco. Poza wymienionymi powyżej, żadne inne okoliczności nie pozwalają wierzycielowi na wystąpienie z żądaniem ustanowienia rozdzielności majątkowej, choćby miały charakter istotnych.

Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 września 2018 r., sygn. akt: IV CSK 303/17: „Podział majątku wspólnego jest niezbędny do zaspokojenia wierzytelności przysługującej od jednego z małżonków, gdy nie ma możliwości jej zaspokojenia z majątku osobistego dłużnika, składników majątku wspólnego wymienionych w art. 41 § 2 k.r.o., brak jest podstaw do poszukiwania zaspokojenia z majątku wspólnego małżonków, a możliwe będzie zaspokojenie wierzyciela z udziału w majątku wspólnym małżonków, który przypadnie dłużnikowi. Należy podkreślić, że w sytuacji, gdy zobowiązanie zostało zaciągnięte za zgodą małżonka dłużnika, nie ma podstaw do ustanowienia rozdzielności majątkowej między małżonkami, bowiem wówczas wierzyciel może zaspokoić się z majątku wspólnego.”.

W przypadku, gdy o rozdzielności majątkowej orzeka sąd na żądanie jednego z małżonków albo wierzyciela jednego z małżonków, rozdzielność majątkowa powstaje z dniem oznaczonym w wyroku, który ją ustanawia. W wyjątkowych wypadkach sąd może ustanowić rozdzielność majątkową z dniem wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa, w szczególności, jeżeli małżonkowie żyli w rozłączeniu.

Autor: adwokat Ewelina Mierzwicka

Facebook